Roblox Pilot Training Flight Simulator (PTFS) ve uluslararası havacılık standartlarında (ICAO/IATA) kullanılan temel uçuş, meydan ve telsiz terminolojisi. Bu terimler kokpitte, telsiz frekansında ve yer hareketlerinde doğru iletişim kurmanızı ve gerçekçi uçuş icra etmenizi sağlar.
ATC (Hava Trafik Kontrolü / Air Traffic Control)
Açıklama: Havalimanı sahasındaki ve hava sahasındaki hava araçlarının güvenli, düzenli ve hızlı akışını sağlamak için talimat ve izin (clearance) veren yetkili birim.
Örnek: Pilot, motor çalıştırmadan veya piste girmeden önce ilgili ATC kontrolöründen telsizle izin ister.
Ground / Yer Kontrol (Ground Control)
Açıklama: Havalimanının apron, taksi yolları ve park sahalarındaki tüm uçak ve yer araçlarının zemin hareketlerini yöneten kontrol pozisyonu.
Örnek: Park pozisyonundaki pilot, taksi yoluna çıkış ve pist bekleme noktasına ilerleme talimatını Yer Kontrol'den alır.
Tower / Kule (Tower Control)
Açıklama: Aktif pistleri ve havalimanının yakın çevresindeki kontrol alanını (CTR) yöneten, kalkış ve iniş izinlerini veren kontrol pozisyonu.
Örnek: Pist bekleme noktasına gelen pilot, kalkış iznini Yer Kontrol'den değil doğrudan Kule'den alır.
Approach / Yaklaşma (Approach Control)
Açıklama: Havalimanına iniş için yaklaşan veya kalkıştan sonra tırmanan uçaklara alçalma, yönlendirme (vektör) ve ayırma hizmeti veren terminal kontrol ünitesi.
Örnek: İniş meydanına 30 mil kala Approach frekansına geçen pilota iniş pisti için yaklaşma rotası ve irtifa alçalma talimatı verilir.
Callsign / Çağrı Kodu
Açıklama: Telsiz frekansında hava aracını, havayolunu veya uçuşu kesin ve resmi olarak tanımlamak için kullanılan tanıtıcı ad.
Örnek: Telsizde kuleye seslenirken "Türk Hava 1453" veya "TC-PTR" çağrı koduyla anons yapılır.
Flight Number / Sefer Kodu
Açıklama: Belirli bir uçuş bacağını veya rotasını tanımlayan ticari sefer kodu. PTRP'de oyun içi uçuş kodları ile uçağa ait kalıcı gövde/kuyruk tescili birbirinden farklıdır.
Örnek: "Turkish-1415" bir sefer kodudur; "TK01" ise PTRP envanterinde veya uçağın gövdesinde yer alan kalıcı kuyruk/tescil numarası olabilir.
Apron
Açıklama: Uçakların yolcu bindirme/indirme, yakıt ikmali, kargo yükleme ve park işlemlerini gerçekleştirdiği havalimanı sahası.
Örnek: İnişini tamamlayıp pisti terk eden uçak, Yer Kontrol talimatıyla apron bölgesindeki belirlenmiş körük veya açık park alanına yönelir.
Stand / Park Pozisyonu
Açıklama: Apronda her bir uçağın park etmesi, yolcu alması ve sefer hazırlığı yapması için özel olarak çizilmiş ve numaralandırılmış duraklama alanı.
Örnek: Seferini tamamlayan pilot, kule tarafından kendisine tahsis edilen 12 numaralı Stand park pozisyonuna yanaşarak motorlarını durdurur.
Pushback / Geri İtme
Açıklama: Burun tarafı terminale veya duvara dönük park pozisyonundaki uçağın, kendi motor ters itişi (reverser) yerine yer aracı (pushback tug) yardımıyla geriye emniyetle itilmesi işlemi.
Örnek: Pilot, motor çalıştırmadan önce Yer Kontrol'den "Geri itme ve motor çalıştırma izni" (Pushback and start-up clearance) talep eder.
Taxi / Taksi
Açıklama: Uçağın kalkış öncesinde park yerinden piste veya iniş sonrasında pistten park yerine kendi motor gücüyle ve tekerlekleri üzerinde yerde ilerlemesi.
Örnek: İzin alan pilot, maksimum 15–20 knot zemin hızını aşmadan sarı taksi çizgisini takip ederek pist bekleme noktasına ilerler.
Taxiway / Taksi Yolu
Açıklama: Havalimanında apron, hangarlar ve pistler arasında uçakların zemin hareketlerini düzenli biçimde yapabilmesi için tahsis edilmiş özel yollar (genellikle Alpha, Bravo gibi harflerle adlandırılır).
Örnek: Kule talimatı: "Taksi yolu Bravo üzerinden ilerleyin ve Pist 35L öncesinde bekleyin."
Runway / Pist
Açıklama: Hava araçlarının kalkış ve iniş manevralarını gerçekleştirmesi için özel olarak tasarlanmış, manyetik istikametine göre numaralandırılmış düz ve sert zeminli alan.
Örnek: 350 derece manyetik yönündeki bir pist "Pist 35" (veya paralel ise 35L / 35R) olarak adlandırılır; piste giriş için mutlaka Kule izni gerekir.
Holding Point / Pist Bekleme Noktası
Açıklama: Taksi yolunun piste bağlandığı yerde bulunan, piste girmeden önce durulması gereken sarı çizgili ve ışıklı emniyet hattı.
Örnek: Pilot, Kule'den piste giriş izni (Line up) veya kalkış izni alana kadar holding point çizgisini kesinlikle geçmeden bekler.
Hold Short / Pist Öncesinde Bekle
Açıklama: Belirtilen pistin veya kesişen taksi yolunun bekleme noktası çizgisini kesinlikle geçmeden durulmasını emreden kritik ATC talimatı.
Örnek: "Hold short of Runway 35L" talimatını alan pilot: "Pist 35L öncesinde bekleniyor, Türk Hava 1453" şeklinde geri okuma (readback) yapar ve bekleme noktasında durur.
Clearance / İzin
Açıklama: Uçağın belirli bir manevrayı, taksiyi, irtifa değişikliğini veya kalkış/inişi icra edebilmesi için yetkili ATC ünitesince verilen resmi yetki.
Örnek: Taksi izni almış olmak sadece pist bekleme noktasına kadar ilerleme yetkisi verir; asla kendiliğinden piste girme veya kalkış izni anlamına gelmez.
Readback / Talimatı Tekrar Etme
Açıklama: ATC kontrolöründen telsizle alınan pist, irtifa, baş istikameti, squawk kodu ve bekleme talimatlarının hatasız anlaşıldığını teyit etmek amacıyla pilot tarafından kelimesi kelimesine geri okunması.
Örnek: Kontrolör "Tırmanın FL120, baş 270" dediğinde pilot "FL120 seviyesine tırmanılıyor, baş 270, Türk Hava 1453" diyerek geri okuma yapar.
Line Up and Wait / Piste Gir ve Bekle
Açıklama: Pilotun uçağı taksi yolundan çıkarıp pist merkez çizgisi üzerine hizalamasını, ancak kalkış izni verilene kadar frenleri tutarak beklemesini bildiren kule talimatı.
Örnek: Kule "Piste girin ve bekleyin" dediğinde pilot piste hizalanır fakat "Kalkış serbest" (Cleared for takeoff) anonsunu duyana kadar gaz açmaz.
Takeoff Clearance / Kalkış İzni
Açıklama: Kule kontrolörünün pistin ve kalkış koridorunun emniyetli olduğunu teyit ederek pilota kalkış koşusuna başlama yetkisi vermesi.
Örnek: Kule: "Türk Hava 1453, rüzgâr 340 dereceden 8 knot, Pist 35L kalkışa serbest." Pilot: "Pist 35L kalkışa serbest, Türk Hava 1453."
Landing Clearance / İniş İzni
Açıklama: Kule kontrolörü tarafından pistin temiz ve iniş için emniyetli olduğu onaylanarak verilen iniş yetkisi.
Örnek: Yaklaşma izni (Approach clearance) almak sadece piste doğru süzülüşe başlama yetkisidir; piste teker koyabilmek için kuleden ayrıca "Cleared to land" (İnişe serbest) izninin alınması şarttır.
Go-Around / Pas Geçme
Açıklama: Yaklaşma veya iniş fazında pist üzerinde bir engel belirmesi, rüzgâr limitlerinin aşılması veya yaklaşmanın kararsız (unstable) olması durumunda teker koymadan motorlara tam güç verip tekrar tırmanışa geçilmesi.
Örnek: Öndeki uçak pisti zamanında terk edemediğinde pilot: "Pas geçiyoruz, Türk Hava 1453" anonsu yapar ve standart pas geçme irtifasına tırmanır.
Final Approach / Son Yaklaşma
Açıklama: Uçağın iniş pistinin merkez çizgisi ve süzülüş hattıyla (glide path) tamamen hizalandığı, piste doğru alçaldığı son uçuş safhası.
Örnek: Pilot: "İstanbul Kule, Türk Hava 1453, Pist 35L son yaklaşmadayız (on final)."
Crosswind / Yan Rüzgâr
Açıklama: Pistin doğrultusuna veya uçağın uçuş yönüne dik ya da açılı esen, uçağı pist ekseninden savurma eğiliminde olan rüzgâr bileşeni.
Örnek: 15 knot yan rüzgâr olan bir inişte pilot, uçağın burnunu rüzgâr yönüne çevirerek (Crab açısı) yaklaşır ve teker koymadan hemen önce istikameti düzeltir.
Altitude / İrtifa
Açıklama: Hava aracının belirlenmiş bir referans seviyesine göre dikey yüksekliği. Referans açıkça belirtilmelidir: Ortalama deniz seviyesine göre (MSL - Mean Sea Level) veya yer zeminine göre (AGL - Above Ground Level).
Örnek: Pilot altimetresi yerel QNH değerine ayarlıyken "Deniz seviyesinden 3.000 feet MSL irtifaya tırmanıyorum" şeklinde durum bildirir.
Flight Level / Uçuş Seviyesi
Açıklama: Geçiş irtifasının (Transition Altitude) üzerinde standart atmosferik basınç referansına (1013.25 hPa / 29.92 inHg) göre yüz feet cinsinden ifade edilen irtifa kademesi. Geçiş irtifası her ülkede ve bölgede farklılık gösterebilir.
Örnek: Standart basınca geçildikten sonra 10.000 feet irtifa "FL100", 33.000 feet irtifa ise "FL330" olarak adlandırılır.
Heading / Baş İstikamet
Açıklama: Uçağın burnunun manyetik pusulada baktığı 001 ile 360 derece arasındaki yön açısı.
Örnek: Kule vektör talimatı verdiğinde: "Sağdan baş 090 takip edin" der; pilot uçağın burnunu doğu yönüne çevirir.
Airspeed / Hava Hızı
Açıklama: Uçağın içinde hareket ettiği hava kütlesine göre bağıl sürati (IAS/TAS). Yer hızından (Groundspeed - uçağın yer yüzeyine göre ilerleme sürati) rüzgâr etkisi nedeniyle farklıdır; karşıdan esen rüzgâr yer hızını düşürür, arkadan esen rüzgâr artırır.
Örnek: 140 knot hava hızıyla uçan bir uçak, arkasından 20 knot rüzgâr aldığında yer hızı 160 knot olur.
Knots / Knot
Açıklama: Denizcilik ve havacılıkta kullanılan uluslararası hız birimi; saatte 1 deniz miline (1 NM/h = yaklaşık 1.852 km/s) eşittir.
Örnek: "Son yaklaşma hızımız 135 knot olarak ayarlandı."
Flaps / Flaplar
Açıklama: Kanatların arka firar kenarında bulunan, açıldığında kanat kamburluğunu ve yüzeyini artırarak düşük hızlarda taşıma kuvveti (lift) sağlayan hareketli aerodinamik yüzeyler.
Örnek: Kalkışta Flap 1 veya 2, iniş yaklaşmasında ise uçağın süratini güvenle düşürmek ve süzülüşü dikleştirmek için tam flap (Full Flaps) kademesi seçilir.
Landing Gear / İniş Takımı
Açıklama: Uçağın pistte kalkış koşusu yapmasını, piste teker koymasını ve yerde emniyetle taksi yapmasını sağlayan tekerlek ve dikme mekanizması.
Örnek: Son yaklaşma hattına girildiğinde pilot "Gear down and locked" (İniş takımları aşağıda ve kilitli) kontrolünü tamamlar.
Stall / Perdövites
Açıklama: Kanadın hücum açısının (Angle of Attack) kritik sınırı aşması sonucu kanat üzerindeki hava akışının kopması ve kanatların gerekli kaldırma kuvvetini üretemez hale gelmesi. Yalnızca düşük hızda değil, yüksek g-kuvveti altında veya ani çekişlerde de her hızda gerçekleşebilir.
Örnek: Pilot tırmanışta burnu gereğinden fazla diktiğinde kritik hücum açısı aşılır ve kokpitte sesli stall uyarısı çalmaya başlar; pilot burnu hemen ezerek hücum açısını düşürür.
Transponder / Squawk
Açıklama: Hava aracının radar ekranlarında kimliğini, irtifasını ve konumunu yer kontrolörlerine iletmesini sağlayan cihaz ve bu cihaza girilen 4 basamaklı özel kod. Squawk kodları yerel hava sahası veya ATC tarafından tahsis edilir; her sunucuda veya bölgede evrensel kabul edilmemelidir.
Örnek: ATC "Squawk 4512" talimatı verdiğinde pilot transponder paneline 4512 kodunu girer ve radarda tanımlanır.
Mayday / Pan-Pan
Açıklama: Uluslararası acil durum telsiz çağrılarıdır. "Mayday" can ve hava aracı kaybı tehlikesi içeren mutlak tehlike durumunu; "Pan-Pan" ise acil yardım gerektiren ancak anlık hayati tehlike içermeyen ivedi durumları bildirir. Sahte gerekçelerle öncelik almak için kullanılması kural ihlalidir.
Örnek: Çift motorunu kaybeden uçak "Mayday Mayday Mayday" çağrısı yaparken, tek jeneratörü devre dışı kalan uçak "Pan-Pan Pan-Pan Pan-Pan" çağrısıyla teknik öncelik talep eder.
Roger / Wilco / Stand By
Açıklama: Telsiz konuşmalarında standart durum onaylarıdır. "Roger" mesajın eksiksiz alındığını, "Wilco" talimatın anlaşıldığını ve harfiyen uygulanacağını (Will Comply), "Stand By" ise karşı tarafın beklemede kalması gerektiğini ifade eder. "Roger" tek başına izin veya irtifa talimatını kabul etme (readback) yerine geçmez.
Örnek: Trafik bilgisi verildiğinde "Roger" denilebilir; fakat pist bekleme veya kalkış talimatında "Roger" yetersizdir, talimatın tam okunması şarttır.
ICAO Fonetik Alfabe
Açıklama: Telsiz parazitlerinde ve farklı aksanlarda harflerin yanlış anlaşılmasını engellemek amacıyla havacılıkta kullanılan uluslararası standart fonetik kodlama sistemi (Alfa, Bravo, Charlie, Delta, Echo, Foxtrot, Golf, Hotel vb.).
Örnek: "TC-PTR" kuyruk tescili telsizde "Tango Charlie Papa Tango Romeo" olarak hecelenir.
Holding Pattern / Bekleme Deseni
Açıklama: Havalimanındaki trafik yoğunluğu, pist temizliği veya hava muhalefeti sebebiyle kontrolörün uçağı belirli bir seyrüsefer noktası etrafında standart oval turlar attırarak havada bekletmesi.
Örnek: Yaklaşma kontrolün "Holding over IST point" talimatıyla uçak belirlenen irtifada 4 dakikalık oval bekleme paternine girer.
ILS (Aletli İniş Sistemi / Instrument Landing System)
Açıklama: Sisli, yağışlı veya görüş mesafesinin kısıtlı olduğu havalarda uçağın piste yatay (Localizer) ve dikey (Glideslope) açılardan elektronik radyo sinyalleriyle tam merkezde yaklaşmasını sağlayan hassas yaklaşma sistemi.
Örnek: Pilot ILS frekansını girip otopilotta APP moduna basarak uçağın pist merkez çizgisine ve 3 derecelik süzülüş açısına otomatik kilitlenmesini sağlar.
IFR / IRF (Aletli Uçuş Kuralları / Instrument Flight Rules)
Açıklama: Pilotun uçağı yer referanslarını veya ufuk çizgisini görmeden, yalnızca kokpit içi uçuş göstergeleri, seyrüsefer sistemleri (ILS, VOR, GPS) ve ATC talimatlarına dayanarak emniyetle sevk ve idare ettiği aletli uçuş kuralları (IFR / IRF).
Örnek: Yoğun sis, bulut içi veya gece seferlerinde pilot kuleye IFR uçuş planı bildirerek rota ve irtifasını göstergeler üzerinden takip eder; görerek uçuştan (VFR) farklı olarak dış çevre görüşüne ihtiyaç duymaz.
V1 / VR / V2 Hızları
Açıklama: Kalkış koşusunda uçağın ağırlığına, flap ayarına ve pist uzunluğuna göre hesaplanan kritik hız değerleri.
Örnek: V1 (Kalkış Karar Hızı): Bu hızdan önce arıza çıkarsa kalkış iptal edilir, bu hızdan sonra koşu durdurulamaz. VR (Rotate): Burun kaldırma hızı. V2: Emniyetli tek motor tırmanış hızı.
Boarding / Yolcu Alımı
Açıklama: Uçağın körük, merdiven veya apron otobüsü aracılığıyla yolcularını kabul etmesi, bagaj yükleme ve kabin kapılarının kapatılması hazırlık evresi.
Örnek: Kapı kapatma hazırlığını tamamlayan pilot, kabin ekibinden "Boarding tamamlandı, kabin hazır" teyidini aldıktan sonra Yer Kontrol'den geri itme izni ister.
